Voor een paar dollar meer (1965) – spaghettiwestern klassieker

Iedereen die weleens een spaghettiwestern heeft gezien, kent de iconische fluitmelodie van Ennio Morricone. Maar wist je dat ‘Voor een paar dollar meer’ (1965) de brug vormt tussen de rauwe introductie van Clint Eastwoods ‘Man zonder naam’ en de epische afsluiting van de Dollars Trilogie, en dat Sergio Leone er zijn stijl perfectioneerde, Lee Van Cleef een tweede carrière kreeg en Eastwood zijn eerste grote salarissprong maakte?

Jaar van release: 1965 ⋅
Regisseur: Sergio Leone ⋅
Hoofdrollen: Clint Eastwood, Lee Van Cleef ⋅
Speelduur: 132 minuten ⋅
IMDb-beoordeling: 8,3/10 ⋅
Kaskraker: geschat $15 miljoen

13 kerngegevens over de film, van budget tot opbrengst, laten één patroon zien: Leone leverde met een klein budget een grootse film af.

Is de Dollars Trilogie eigenlijk een trilogie?

Wat is de relatie tussen de films?

• De Dollars Trilogie is geen officiële trilogie, maar wordt vanwege dezelfde acteur en stijl wel zo genoemd. Een van de belangrijkste redenen: Clint Eastwood speelt in elke film een ander personage, hoewel hij steeds dezelfde poncho draagt (Table9Mutant (filmlog)).
• De verhalen zijn niet verbonden; elke film staat op zichzelf (Table9Mutant).

In welke volgorde moet je de trilogie kijken?

• Aanbevolen releasevolgorde: A Fistful of Dollars (1964), For a Few Dollars More (1965), The Good, the Bad and the Ugly (1966) (Wikipedia (Dollars Trilogie)).
• Chronologisch gezien is er geen interne tijdlijn, dus kijkvolgorde maakt weinig uit voor het plot.

Het patroon: de trilogie is geen strak gepland geheel, maar groeide organisch door het succes van de eerste film.

Is ‘Voor een paar dollar meer’ een goede film?

Wat vonden critici destijds?

• De film kreeg direct lovende kritieken. Rotten Tomatoes rapporteert een goedkeuring van 95% op basis van recensies (Rotten Tomatoes (recensieaggregator)).
• Critici prezen de regie van Sergio Leone, de muziek van Ennio Morricone en het acteerwerk van Clint Eastwood en Lee Van Cleef (BFI (British Film Institute)).

Hoe scoort de film vandaag?

• Op IMDb heeft de film een rating van 8,2/10, gebaseerd op meer dan 140.000 stemmen (IMDb (filmdatabase)).
• Het wordt beschouwd als een klassieker en een hoogtepunt van het spaghetti-westerngenre, met een invloed die tot op de dag van vandaag voelbaar is (BFI).

De conclusie: critici en publiek zijn het al tientallen jaren eens – deze film is een van de beste westerns ooit gemaakt.

In welke taal werd ‘Voor een paar dollar meer’ gefilmd?

Wie spreekt welke taal in de film?

• De film werd opgenomen in meerdere talen tegelijk: Engels, Italiaans en Spaans (IMDb (filmdatabase)).
• Clint Eastwood sprak Engels, Gian Maria Volonté (El Indio) sprak Italiaans, en Lee Van Cleef sprak Engels (IMDb Full Cast).

Zijn er nasynchronisaties?

• Omdat de acteurs hun eigen taal spraken, moest de uiteindelijke film worden nagesynchroniseerd in de doeltaal (Wikipedia (online encyclopedie)). Dit was gebruikelijk bij Italiaanse producties uit die tijd.
• De Italiaanse versie werd uitgebracht met nasynchronisatie, net als de Spaanse en Duitse versies.

Het talenmengelmoes is een kenmerk van de spaghettiwestern: Europese coproducties brachten acteurs uit verschillende landen samen, wat leidde tot een uniek, ietwat onsamenhangend klankbeeld dat later iconisch werd.

Waarom stopte Clint Eastwood met samenwerken met Sergio Leone?

Hoeveel verdiende Eastwood met deze film?

• Eastwood ontving naar verluidt $250.000 voor zijn rol, een forse stijging ten opzichte van de $15.000 die hij kreeg voor A Fistful of Dollars (IMDb (trivia)).
• Dat bedrag maakte hem een van de bestbetaalde acteurs van die tijd, hoewel het nog ver af stond van de miljoenen die hij later zou verdienen.

Werkten ze later nog samen?

• Ze sloten hun samenwerking af met The Good, the Bad and the Ugly (1966). Daarna werkten ze nooit meer samen, vooral door meningsverschillen over salaris en artistieke controle (IMDb).
• Leone wilde Eastwood later nog voor Once Upon a Time in the West, maar Eastwood weigerde vanwege het eerdere conflict.

Het meningsverschil draaide om geld én erkenning: Eastwood voelde dat hij te weinig betaald kreeg voor zijn bijdrage aan het succes van de trilogie.

Hoeveel verdiende Clint Eastwood met ‘Voor een paar dollar meer’?

Wat was zijn salaris in dollars?

• Zoals eerder vermeld: $250.000 (IMDb).
• Ter vergelijking: zijn salaris voor A Fistful of Dollars was $15.000, een factor 16 lager.

Hoe verhoudt dat tot zijn latere inkomsten?

• In de jaren 70 en 80 groeide Eastwoods salaris naar miljoenen per film, mede dankzij zijn onderhandelingspositie na de Dollars Trilogie.
• Voor Dirty Harry (1971) verdiende hij naar verluidt $500.000, nog steeds het dubbele van zijn salaris uit 1965.

Deze salarissprong markeert een keerpunt: Eastwood groeide van een televisieacteur tot een A-lister die zijn eigen voorwaarden kon stellen.

De technische specificaties tonen aan dat Leone met beperkte middelen een professioneel ogende film wist te maken.

Voor- en nadelen van de film

Het patroon: de film heeft meer pluspunten dan minpunten, met name door de muziek en acteerprestaties.

Tijdlijn

• 1964: Release van A Fistful of Dollars, eerste film van de trilogie (Rotten Tomatoes (recensieaggregator))
• 1965: Release van For a Few Dollars More (Rotten Tomatoes)
• 1966: Release van The Good, the Bad and the Ugly, afsluiting van de trilogie (IMDb (filmdatabase))
• 1967: Clint Eastwood en Sergio Leone werken niet meer samen (IMDb)

De tijdlijn laat zien hoe snel de trilogie tot stand kwam en hoe de samenwerking eindigde.

Bevestigde feiten en onduidelijkheden

Bevestigde feiten

• For a Few Dollars More is het tweede deel van de Dollars Trilogie (IMDb (filmdatabase))
• De film werd opgenomen in meerdere talen (IMDb)
• Clint Eastwood kreeg $250.000 voor zijn rol (IMDb)

Wat onduidelijk is

• Of de trilogie officieel als zodanig is bedoeld door Leone (Wikipedia)
• De exacte opbrengst van de film is niet exact gedocumenteerd (Wikipedia)
• De exacte budgetverdeling tussen productiebedrijven is niet volledig bekend (Wikipedia (productie))

Het beeld: de meeste basisgegevens staan vast, maar details over opbrengst en officiële status blijven onzeker.

Wat zeggen critici?

“Eastwood is very cool in these spaghetti Westerns.”

Table9Mutant (filmlog)

“Spaghetti westerns zoals deze werden gekenmerkt door Italiaanse regisseurs en lage budgetten, maar Leone bewees dat schaarste creativiteit aanwakkert.”

BFI (British Film Institute)

Deze twee citaten vangen de essentie: de film is zowel een ruwe B-film als een artistiek meesterwerk.

Samenvatting

Voor een paar dollar meer is geen derde wiel aan de wagen, maar de spil waar de hele Dollars Trilogie om draait. Het is de film waarin Leone zijn visuele taal perfectioneert, Morricone zijn meest iconische melodieën schrijft en Eastwood zijn status als antiheld bevestigt. Voor de Nederlandse kijker die de klassieker nog niet heeft gezien of wil herbeleven: stream de film via aanbieders als Netflix of Amazon Prime, waar de geremasterde versie beschikbaar is. Clint Eastwood’s rol in deze film bevestigt zijn status als antiheld; het is een must voor elke westernfan.

Veelgestelde vragen

Deze veelgestelde vragen dekken de meest voorkomende punten van nieuwsgierigheid over de film.

Gerelateerde lectuur: Cast van het Kleine Huis op de Prairie · Netflix Films Top 10