X-Men: Dark Phoenix flop: analyse en feiten

Toen in juni 2019 de lichten in de bioscoopzalen uitgingen na X-Men: Dark Phoenix, bleven er vooral vragen achter. De 22e film in de X-Men-reeks moest een grootse afsluiting worden van de Fox-tijdlijn, maar leverde het slechtste openingsweekend in de franchisegeschiedenis op.

Budget: 200 miljoen USD ·
Wereldwijde opbrengst: 252 miljoen USD ·
Rotten Tomatoes-score: 22% (critici) ·
IMDb-beoordeling: 5.8/10 ·
Releasedatum: 7 juni 2019 ·
Regisseur: Simon Kinberg

De kerngegevens van deze financiële en kritische mislukking staan hieronder op een rij.

Waarom flopte Dark Phoenix?

Financiële tegenvallers

• De film opende in de VS en Canada met 32.828.348 dollar — het laagste openingsweekend in de 19-jarige geschiedenis van de X-Men-franchise, meldt TheWrap (entertainmentnieuws).
• Analisten van The Independent (Brits nieuwsmedium) schatten dat de studio tussen de 100 en 120 miljoen dollar verlies zou lijden.
• Deadline Hollywood berekende het nettoverlies zelfs op 133 miljoen dollar na marketing- en distributiekosten, aldus Wikipedia (encyclopedie).

Kritische ontvangst

• Rotten Tomatoes geeft een critici-score van 22% op basis van 384 recensies, met als kernboodschap dat de film het X-Men-tijdperk afsluit met ‘diep teleurstellende resultaten’ (Rotten Tomatoes (recensie-aggregator)).
• De film was tevens de eerste X-Men-film die bij release niet bovenaan de box office stond, zoals Salon (cultuuranalyse) opmerkte.

Concurrentie en marktfactoren

• De zomer van 2019 kende zware concurrentie van Avengers: Endgame (uitgebracht in april 2019, wereldwijd 2,8 miljard USD) en andere superheldentitels.
• Negatieve mond-tot-mondreclame verspreidde zich snel na de première, versterkt door een lage Rotten Tomatoes-score die volgens ScreenRant (filmanalyse) de slechtste was binnen de hele X-Men-reeks.

Het patroon: Dark Phoenix combineerde een hoog budget met een ongekend laag openingsweekend, scherpe negatieve recensies én een gebrek aan interesse van het publiek na eerdere teleurstellingen in de serie — een dodelijke cocktail voor elke studio.

Is Dark Phoenix de krachtigste mutant?

De krachten van de Phoenix Force

• In de strips (Marvel, Dark Phoenix Saga) is de Phoenix Force een van de machtigste kosmische entiteiten in het Marvel-universum, in staat tot het vernietigen van hele sterrenstelsels.
• De filmversie laat Jean Grey lokale zwaartekracht buigen en energiegolven afvuren, maar schiet ver tekort in het tonen van de onbeperkte kosmische macht die de strips beschrijven.

Vergelijking met andere Omega-level mutants

• Omega-level mutants zoals Franklin Richards, Legion en Iceman hebben in de strips krachten die kunnen concurreren met de Phoenix Force. In de Dark Phoenix-film wordt geen van deze personages getoond — de focus blijft op Jean Grey, Cyclops en Professor X.
• De discussie over de ‘sterkste mutant’ blijft onopgelost, omdat de film nooit een directe vergelijking aangaat tussen Jean Grey en andere krachtmutanten.

Beperkingen in de filmversie

• De film kent een gebrek aan kosmische reikwijdte, mede door productiekeuzes die de film – volgens recensies – meer op een intiem drama dan een episch superheldenverhaal lijken.
• Salon (cultuuranalyse) stelt dat de makers het oorspronkelijke boogverhaal van kosmische proporties reduceerden tot een persoonlijk conflict, waardoor de kracht van Dark Phoenix niet tot zijn recht komt.

De conclusie: De filmversie van Dark Phoenix is niet de onoverwinnelijke kosmische kracht uit de strips, maar een afgezwakte variant — en dat maakt de vraag naar de krachtigste mutant in deze filmcontext irrelevant.

Is X-Men: Dark Phoenix de laatste film?

Einde van de Fox X-Men-franchise

• Dark Phoenix was de twaalfde en laatste hoofdfilm in de X-Men-filmreeks van 20th Century Fox, die in 2000 begon met de eerste X-Men-film.
• De film werd uitgebracht vlak voor de overname van Fox door Disney, die op 20 maart 2019 werd afgerond — amper drie maanden voor de première (Wikipedia (encyclopedie)).

Overgang naar Marvel Studios

• Marvel Studios, nu onder dezelfde eigenaar (Disney), kondigde in juli 2019 op de San Diego Comic-Con aan dat er nieuwe X-Men-films in de MCU gepland zijn, met een volledige reboot van de franchise.
• De overname van Fox door Disney werd in 2018 aangekondigd en in 2019 afgerond; daarmee kwamen de filmrechten van de X-Men, de Fantastic Four en andere personages terug bij Marvel Entertainment.

Toekomstige X-Men-films in de MCU

• Marvel Studios-president Kevin Feige bevestigde in 2023 dat de X-Men een centrale rol zullen spelen in de volgende fase van de MCU, die bekend staat als ‘The Multiverse Saga’.
• De film Dark Phoenix wordt nu gezien als de definitieve afsluiting van de Fox-tijdlijn, met een reboot die naar verwachting rond 2027 in de bioscopen verschijnt.

Wat dit betekent: Dark Phoenix is niet alleen een flop, maar ook het grafschrift voor een 20-jarige filmreeks. Voor fans van de Fox-X-Mentijdlijn is er geen weg terug: de reboot is onvermijdelijk en de oude versies van de personages worden niet voortgezet.

Waarom is Wolverine niet in Dark Phoenix?

Hugh Jackman’s afscheid van de rol

• Hugh Jackman kondigde in 2017 aan dat hij na Logan (2017) definitief stopte met de rol van Wolverine. De film Logan sloot zijn verhaallijn af en kreeg lovende kritieken, waardoor een terugkeer in Dark Phoenix niet aan de orde was.
• In interviews bevestigde Jackman dat hij geen plannen had om terug te keren, ook niet voor een cameo in Dark Phoenix.

Verhaalkeuzes van de filmmakers

• De film speelt zich af in 1992, zoals te zien is aan de tijdsaanduiding in de film. In de X-Men-tijdlijn van Fox was Wolverine in die periode nog niet actief lid van het team; hij werd pas later geworven door Professor X.
• Regisseur Simon Kinberg koos ervoor om de focus te leggen op Jean Grey (Sophie Turner), Cyclops (Tye Sheridan) en de jongere generatie mutanten, zonder afhankelijk te zijn van de populariteit van Wolverine.

Alternatieve versies en cameo’s

• Er zijn geen opgenomen scènes of verwijderde sequenties waarin Wolverine verschijnt in Dark Phoenix. De makers bevestigden dat er nooit een plan was om hem een rol te geven.
• De afwezigheid van Wolverine wordt door critici genoemd als een van de factoren die bijdroegen aan het lage openingsweekend, omdat hij traditioneel het grootste deel van de ticketverkoop voor zijn rekening nam.

Het patroon: Zonder Wolverine als publiekstrekker verloor Dark Phoenix een cruciaal marketingvoordeel, wat mede leidde tot het slechtste openingsweekend in de franchisegeschiedenis.

Wat is de grootste flop van Marvel?

Definitie van flop: box office versus kritiek

• Een flop wordt doorgaans gedefinieerd als een film die minder dan 1,5× het productiebudget opbrengt in de bioscoop. Dark Phoenix (budget 200 miljoen USD, opbrengst 252 miljoen USD) voldoet ruimschoots aan die drempel.
• Daarnaast is de kritische ontvangst extreem laag: de Rotten Tomatoes-score van 22% plaatst de film in de onderste regionen van alle Marvel-verfilmingen (Rotten Tomatoes (recensie-aggregator)).

Vergelijking met andere Marvel-flops

• Fant4stic (2015) had een budget van 120 miljoen USD en bracht 168 miljoen USD op, met een Rotten Tomatoes-score van 9%. Dark Phoenix overtreft die financiële verhouding niet, maar verliest meer absoluut geld door het hogere budget.
• The Marvels (2023) kostte 270 miljoen USD en bracht 206 miljoen USD op, wat een groter percentageverlies oplevert dan Dark Phoenix.
• Volgens de nettoverliesberekening van Deadline Hollywood (133 miljoen USD) staat Dark Phoenix echter in de top 5 van grootste verliesposten in de Marvel-filmgeschiedenis (Wikipedia (encyclopedie)).

Context van Dark Phoenix in de grotere Marvel-filmografie

• Van de 22 films in de Fox X-Men-reeks is Dark Phoenix de laagst scorende op Rotten Tomatoes (22%), lager dan X-Men: The Last Stand (57%) en X-Men: Apocalypse (47%).
• De filmmarketing was relatief klein in vergelijking met andere Marvel-titels van die zomer, wat de opbrengst verder drukte.

Het oordeel: Dark Phoenix is objectief gezien een van de grootste flops in de Marvel-geschiedenis — niet alleen vanwege het absolute verlies, maar vooral omdat de film faalde op alle fronten: kritiek, publiek, en studio-inkomsten.

Gerelateerde lectuur: Films van Antonio Banderas: overzicht, bekende rollen & carrière · Portrait of a Lady on Fire: queer romantiek & kijkwijzer

Veelgestelde vragen

Voor de X-Men-fan die overweegt Dark Phoenix alsnog te kijken: het advies is helder — stream de film op Disney+ als je de Fox-tijdlijn compleet wilt hebben, maar stel verwachtingen bij over de kwaliteit. Voor nieuwe kijkers die de X-Men willen ontdekken: sla deze over en begin met X-Men: First Class of Logan.